Predmeti

Transfuziološka praksa je izborni predmet koji studentima zdravstvene nege pruža sistematsko znanje o osnovnim principima savremene transfuzijske medicine, ulozi zdravstvenih radnika u realizaciji Nacionalnog programa prikupljanja krvi, nacionalnim vodičima za kliničku primenu produkata od krvi, principima bezbedne primene krvi, savremenoj laboratorijskoj dijagnostici u transfuziologiji, etičkim aspektima rada i mestu transfuzijske medicine u transplantacionoj medicini. Predmet je koncipiran tako da studentima omogući i teorijsko razumevanje oblasti i jasan uvid u njenu praktičnu primenu u svakodnevnom radu transfuzijske službe.

Cilj predmeta je da studenti ovladaju osnovama savremene transfuzijske prakse, od davalaštva krvi i motivacionog rada sa davaocima, preko izbora davalaca i postupka kolekcije krvi, do proizvodnje, testiranja i kliničke primene krvnih produkata. Ishodi predmeta postavljeni su tako da student stekne znanja o principima davalaštva krvi, izboru davalaca, kolekciji krvi, proizvodnji i testiranju krvnih produkata i njihovoj kliničkoj primeni, ali i da aktivnim učešćem u procesima rada savlada veštine motivacije i promocije dobrovoljnog davalaštva krvi, izbora dobrovoljnog davaoca, tehnike venepunkcije i kolekcije krvi, kao i osnove testiranja kojima se obezbeđuje bezbedna transfuzija. U tom okviru obuhvaćeni su određivanje krvne grupe ABO sistema i RhD antigena, određivanje drugih eritrocitnih krvnogrupnih sistema, utvrđivanje prisustva antitela i ispitivanje markera transfuzijom prenosivih bolesti, uključujući hepatitis B i C, HIV i sifilis.

Teorijska nastava obuhvata istorijat transfuzijske medicine, osnovne pojmove i zadatke transfuzijske službe, odnos prema drugim granama medicine, etičke aspekte i zakonsku regulativu. Program dalje obuhvata davalaštvo krvi, uslove za davanje krvi i kontraindikacije, izbor davalaca, laboratorijski i lekarski pregled, kolekciju krvi i komplikacije posle davanja, konzervaciju krvi, posebne oblike davanja krvi i aferezne postupke, kao i genetske i imunološke osnove transfuzijske medicine. Posebno su zastupljeni krvnogrupni sistemi ABO i Rh, drugi eritrocitni krvnogrupni sistemi, HLA sistem, trombocitni i leukocitni antigeni i antitela, mesto transfuzione medicine u transplantacionoj medicini, osnovna laboratorijska testiranja, principi selektivne transfuzije, proizvodnja i standardizacija krvnih produkata, testovi kompatibilnosti, primena eritrocitnih i trombocitnih produkata, zamrznuta sveža plazma, lekovi od plazme, kriokonzervacija ćelija krvi, rizici transfuzijskog lečenja, neželjene reakcije, kvalitet i bezbednost u transfuziologiji, bolesti koje se prenose transfuzijom krvi i terapijski aferezni postupci.

Praktična nastava je snažno usmerena na neposredno upoznavanje sa radom transfuzijske službe. Studenti prolaze kroz principe davalaštva krvi, motivacioni i promotivni rad, uzimanje anamneze i rad sa upitnikom, kontrolu hemoglobina, pregled davaoca, venepunkciju, zbrinjavanje kolapsa, postupke plazmafereze i citafereze, kao i autolognu transfuziju. Praktični deo uključuje i imunologiju i serologiju krvnih grupa, određivanje ABO i Rh antigena, varijante Rh sistema, druge eritrocitne krvnogrupne sisteme, HLA antigene i antitela, osnovne sudskomedicinske aspekte transfuzijske medicine, proizvodnju produkata od krvi, njihovo etiketiranje, konzervaciju, standardizaciju i kontrolu kvaliteta, prettransfuziona ispitivanja, izbor krvi za transfuziju, direktni i indirektni Coombs-ov test, hladne aglutinine, antitrombocitna i antileukocitna antitela, kao i ispitivanje markera transfuzijom prenosivih bolesti i tumačenje rezultata.

Fond aktivne nastave čini 15 časova teorijske i 30 časova praktične nastave. Nastava se realizuje kroz predavanja i praktičan rad. Ocenjivanje je organizovano kroz predispitne i završne obaveze, sa ukupno 100 poena: aktivnost u toku predavanja nosi 25 poena, praktična nastava 25 poena, a završni pismeni ispit 50 poena.

Obaveznu literaturu čine udžbenik Transfuziologija autora Svetlane Vojvodić, Jasmine Grujić i Zorane Budakov Obradović iz 2023. godine, Praktikum odabranih poglavlja iz transfuziologije autora M. Đokić i Ž. Budušin, drugo izmenjeno i dopunjeno izdanje iz 1999. godine, kao i knjiga Transfuzijska medicina u kliničkoj praksi autora D. Grgičevića iz 2006. godine. Kao dopunska literatura koriste se materijal sa predavanja i Nacionalni vodiči Ministarstva zdravlja Republike Srbije za kliničku primenu krvi iz 2005. godine.

Transfuziološka praksa je predmet koji studentima zdravstvene nege daje čvrstu teorijsku osnovu i praktično primenljivo znanje o svim ključnim segmentima transfuzijske medicine, od dobrovoljnog davalaštva krvi i laboratorijskog testiranja do pripreme, kontrole i bezbedne kliničke primene krvnih produkata.

Transfuziologija je obavezan predmet na petoj godini integrisanih akademskih studija medicine i predstavlja osnovni predmet kroz koji studenti medicine stiču sistematsko znanje o savremenoj transfuzijskoj medicini. Njegov značaj je višestruk, jer obuhvata principe davalaštva krvi, izbora davalaca, prikupljanja, testiranja, proizvodnje i skladištenja krvnih produkata, njihovu kliničku primenu, laboratorijsku dijagnostiku, bezbednost transfuzijskog lečenja i povezanost transfuzijske medicine sa drugim granama medicine, naročito sa transplantacionom medicinom.

Cilj predmeta je sticanje znanja o osnovnim principima savremene transfuzijske medicine, principima davalaštva krvi i vaspitno-motivacionog rada u toj oblasti, izboru davalaca i kolekciji krvi, proizvodnji, testiranju i skladištenju krvnih produkata, kao i njihovoj kliničkoj primeni. Posebno mesto u okviru predmeta imaju značaj imunohematologije u transfuzijskoj medicini, transfuzijska laboratorijska dijagnostika i njena uloga u kontroli kvaliteta krvnih produkata i bezbednosti njihove primene, kao i mesto transfuzijske medicine u transplantacionoj medicini i njena veza sa drugim granama medicine. Ishodi predmeta obuhvataju znanja iz svih ključnih oblasti transfuzijske medicine: motivaciju za davalaštvo krvi, izbor dobrovoljnog davaoca, pregled davalaca, kolekciju krvi, posebne vidove dobrovoljnog davanja krvi, obavezna testiranja za obezbeđenje bezbedne transfuzije, savremene načine izdvajanja krvnih konstituenata, principe skladištenja i čuvanja krvnih produkata, prettransfuzijska testiranja, rizike i neželjene reakcije tokom i nakon primene krvnih komponenti, savremenu laboratorijsku dijagnostiku, osnove transplantacione transfuziologije, prenatalnu zaštitu trudnica i imunohematološko praćenje transfundovanih bolesnika.

Teorijska nastava obuhvata istorijat transfuzijske medicine, osnovne pojmove i zadatke transfuziologije, organizaciju transfuzijske službe, etičke aspekte i zakonsku regulativu. Zatim slede davalaštvo krvi, uslovi za davanje krvi, kontraindikacije, izbor davalaca, laboratorijski i lekarski pregled, kolekcija krvi i komplikacije posle davanja. Veliki deo nastavnog sadržaja posvećen je konzervaciji krvi, antikoagulansima, aditivnim rastvorima i promenama u konzervisanoj krvi, kao i posebnim oblicima davanja krvi, uključujući autologno davanje i aferezne postupke. Predmet dalje obrađuje genetske i imunološke osnove u transfuziologiji, krvnogrupne sisteme ABO i Rh, druge eritrocitne krvnogrupne sisteme, HLA sistem, trombocitne i leukocitne antigene i antitela, mesto transfuziologije u transplantacionoj medicini, osnovna laboratorijska testiranja, principe selektivne i usmerene transfuzije, proizvodnju, čuvanje, transport, etiketiranje i standardizaciju krvnih produkata, testove kompatibilnosti, primenu eritrocitnih i trombocitnih produkata, zamrznutu svežu plazmu i lekove od plazme, kriokonzervaciju ćelija krvi, zamene za krv, rizike transfuzijskog lečenja, neželjene reakcije, kvalitet i bezbednost u transfuziologiji, laboratorijska testiranja markera transfuzijom prenosivih bolesti, principe primene krvnih produkata u pedijatriji, hirurgiji, opstetriciji i ginekologiji, kao i terapijske aferezne postupke.

Praktična nastava usmerena je na neposredno upoznavanje sa ključnim procedurama u transfuzijskoj medicini. Studenti se upoznaju sa principima davalaštva krvi, radom sa anamnezom i upitnikom, kontrolom hemoglobina, pregledom dobrovoljnog davaoca krvi, venepunkcijom, zbrinjavanjem kolapsa, postupcima plazmafereze i citafereze i autolognom transfuzijom. Praktični deo obuhvata i imunologiju i serologiju krvnih grupa, različite tehnike određivanja ABO krvne grupe, određivanje Rh antigena i njihovih varijanti, druge eritrocitne krvnogrupne sisteme, HLA sistem, savremene laboratorijske tehnike u transfuziologiji, pripremu krvnih produkata, njihovo označavanje, konzervaciju, standardizaciju i kontrolu kvaliteta, prettransfuzijska ispitivanja i izbor krvi za transfuziju, direktni i indirektni Coombs-ov test, hladne aglutinine, antitrombocitna i antileukocitna antitela, kao i ispitivanje markera transfuzijom prenosivih bolesti i tumačenje rezultata.

Fond aktivne nastave iznosi 15 časova teorijske i 15 časova praktične nastave. Nastava se realizuje kroz predavanja i praktičan rad. Provera znanja organizovana je kroz predispitne i završne obaveze sa ukupno 100 poena: aktivnost u toku predavanja nosi 10 poena, praktična nastava 20 poena, završni pismeni ispit 10 poena, a završni usmeni ispit 60 poena.

Obaveznu literaturu čine udžbenik Transfuziologija autora Svetlane Vojvodić, Jasmine Grujić i Zorane Budakov Obradović iz 2023. godine, poglavlje Transfuziologija u knjizi Hirurgija Dušana Pajića i saradnika iz 2009. godine i knjiga Transfuzijska medicina u kliničkoj praksi autora D. Grgičevića iz 2006. godine. Kao dopunska literatura koriste se materijal sa predavanja i Nacionalni vodiči Ministarstva zdravlja Republike Srbije za kliničku primenu krvi iz 2005. godine.

Transfuziologija je temeljni obavezni predmet koji studentima medicine daje celovit pregled savremene transfuzijske medicine, od davalaštva krvi i laboratorijske dijagnostike do kliničke primene krvnih produkata, bezbednosti transfuzijskog lečenja i osnova transplantacione podrške.

Imunogenetska testiranja su izborni predmet na šestoj godini integrisanih akademskih studija medicine i namenjena su studentima koji žele dublje razumevanje laboratorijskih i kliničkih aspekata savremene transplantacione i transfuzijske medicine. Predmet je usmeren na imunogenetske markere, njihove dijagnostičke i prognostičke vrednosti i njihovu primenu u pretransplantacionim i posttransplantacionim ispitivanjima, pravilnom izboru krvnih komponenti za transplantirane bolesnike, praćenju posttransplantacionog himerizma i predikciji odbacivanja transplantata.

Cilj predmeta je upoznavanje studenata sa metodama imunogenetskih testiranja savremene transfuzijske medicine i sa načinima njihove primene u dijagnostici oboljenja, proučavanju povezanosti imunogenetskih markera sa bolestima, pretransplantacionim i posttransplantacionim testiranjima, pravilnom odabiru krvnih komponenti za transplantirane bolesnike, praćenju posttransplantacionog himerizma i predikciji odbacivanja transplantata. Ishodi predmeta obuhvataju sticanje znanja o imunogenetskim markerima i njihovom značaju u transfuziologiji i drugim granama medicine, kao i znanja o metodama imunogenetskih testiranja, uključujući serološke metode detekcije HLA antigena, molekulske metode detekcije HLA gena, metode detekcije anti-HLA antitela i donor-specifičnih anti-HLA antitela, izolaciju limfocita, izolaciju genomske DNK, izolaciju fetalne slobodne DNK, metode detekcije HPA, HNA, KIR, minor histokompatibilnih, citokinskih i MICA gena, kao i odgovarajućih antitela. Predmet predviđa i osposobljavanje studenata za izolaciju limfocita i genomske DNK kao osnove seroloških i molekulskih tehnika imunogenetske dijagnostike.

Teorijska nastava obuhvata izolaciju T i B limfocita iz periferne krvi, izolaciju genomske DNK iz periferne krvi, pljuvačke, ispirka usne duplje i kose, kao i izolaciju slobodne fetalne DNK iz periferne krvi trudnice. Program uključuje lančanu reakciju polimeraze, HLA genotipizaciju putem PCR-SSP, PCR-SSO i PCR-SBT metoda, genotipizaciju eritrocitnih gena, KIR gena, HPA gena i HNA gena. Značajan deo nastave posvećen je detekciji anti-HLA antitela testom komplement-zavisne citotoksičnosti i metodom na bazi perli, detekciji anti-HPA i anti-HNA antitela protočnom citometrijom, kao i detekciji donor-specifičnih anti-HLA antitela različitim cross-match metodama. Predmet obuhvata i mesto, ulogu i značaj imunogenetskih testiranja u transplantacionoj medicini, studijama o udruženosti sa bolestima, reproduktivnoj medicini, prenatalnoj zaštiti i ispitivanjima posttransfuzijskih reakcija.

Praktična nastava usmerena je na upoznavanje studenata sa osnovnim laboratorijskim koracima i principima rada u imunogenetskoj dijagnostici. Studenti savladavaju izolaciju limfocita iz periferne krvi, izolaciju genomske DNK iz periferne krvi, osnove PCR metode i HLA genotipizaciju putem PCR-SSP tehnike, kao i upoznavanje sa ostalim metodama genotipizacije, detekcije antitela i detekcije donor-specifičnih antitela u cross-match testiranju.

Fond aktivne nastave iznosi 15 časova teorijske i 30 časova praktične nastave. Nastava se izvodi kroz predavanja i praktičan rad. Provera znanja organizovana je kroz predispitne i završne obaveze sa ukupno 100 poena: aktivnost u toku predavanja nosi 25 poena, praktična nastava 25 poena, a završni pismeni ispit 50 poena.

Obaveznu literaturu čine udžbenik Transfuziologija autora Svetlane Vojvodić, Jasmine Grujić i Zorane Budakov Obradović iz 2023. godine, knjiga Transfuzijska medicina u kliničkoj praksi autora D. Grgičevića iz 2006. godine i poglavlje Transfuziologija u knjizi Hirurgija Dušana Pajića i saradnika iz 2009. godine. Kao dopunska literatura koriste se materijal sa predavanja i monografija Svetlane Vojvodić Imunogenetski faktori u alogenoj transplantaciji matičnih ćelija hematopoeze iz 2011. godine.

Imunogenetska testiranja su predmet koji studentima medicine pruža naprednije razumevanje jedne od najsavremenijih i najsofisticiranijih oblasti laboratorijske medicine. Kroz spoj teorijske nastave i praktičnog rada studenti se upoznaju sa metodama koje imaju neposredan značaj za transplantaciju, prenatalnu dijagnostiku, praćenje imunoloških reakcija i bezbednu transfuzijsku podršku.

Imunohematološka testiranja su izborni predmet na šestoj godini integrisanih akademskih studija medicine, namenjen studentima koji žele detaljnije i stručno utemeljeno znanje iz oblasti savremene imunohematologije u transfuzijskoj medicini. Predmet je usmeren na metode imunohematoloških ispitivanja i njihovu primenu u otkrivanju patofizioloških stanja i bolesti nastalih kao posledica aloimunizacije na krvnogrupne antigene eritrocita, leukocita i trombocita, kao i na ispitivanja u prenatalnoj zaštiti, kontroli krvnih produkata, pripremi bezbedne krvi i prettransfuzijskim testiranjima.

Cilj predmeta je da studente upozna sa metodama imunohematoloških testiranja u savremenoj transfuzijskoj medicini i njihovom praktičnom primenom u svakodnevnom laboratorijskom i kliničkom radu. Ishodi predmeta obuhvataju sticanje znanja o metodama imunohematoloških ispitivanja, određivanju krvnogrupnih antigena na eritrocitima, trombocitima i leukocitima, detekciji iregularnih antitela nastalih nakon transfuzije, trudnoće ili transplantacije, ispitivanju sekretorskog statusa ABO sistema i njegovog značaja u transfuzijskoj i sudskoj medicini, kao i o imunohematološkim testiranjima u antenatalnom i prenatalnom periodu i pri posttransfuzijskim reakcijama. Predviđeno je i osposobljavanje studenata za određivanje eritrocitnih krvnih grupa, izvođenje direktnog i indirektnog Coombs-ovog testa, identifikaciju antitela, primenu imunohematoloških metoda pri izboru kompatibilnih krvnih komponenti i praćenje primene hiperimunog anti-D gama-globulina.

Teorijska nastava obuhvata određivanje antigena na eritrocitima i predviđanje ABO i Rh inkompatibilnosti majke i deteta, određivanje ABO antitela i razlikovanje imunih od prirodnih antitela, određivanje Rh antitela i njihovog titra, Rh fenotipizaciju majke i deteta, direktni antiglobulinski test kod deteta, tipizaciju eritrocitnih antigena partnera radi utvrđivanja homozigotnosti ili heterozigotnosti, praćenje promena titra antitela u trudnoći i nakon porođaja, procenu rizika za nastanak hemolitičke bolesti novorođenčeta i pripremu za vođenje trudnoće i porođaja u takvim okolnostima. Pored toga, predmet obuhvata aglutinacione testove u fiziološkom rastvoru, testove sa enzimski tretiranim eritrocitima, indirektni antiglobulinski test, apsorpciju i eluciju antitela, određivanje specifičnosti antitela, identifikaciju hemolizina, kao i biološke testove za prisustvo iregularnih antitela na leukocitne i trombocitne antigene, uključujući detekciju metodom na bazi perli, odnosno Luminex tehnologijom.

Praktična nastava usmerena je na osposobljavanje studenata za osnovne i naprednije postupke koji su od neposrednog značaja za transfuzijsku bezbednost. Studenti savladavaju određivanje krvnih grupa eritrocita i indirektni Coombs-ov test, imunohematološka ispitivanja u antenatalnoj zaštiti, imunohematološko testiranje davalaca krvi, imunohematološka ispitivanja pri izboru krvi i krvnih produkata, kao i ispitivanja u slučaju posttransfuzijskih reakcija.

Fond aktivne nastave iznosi 15 časova teorijske i 30 časova praktične nastave. Nastava se izvodi kroz predavanja i praktičan rad. Provera znanja organizovana je kroz predispitne i završne obaveze sa ukupno 100 poena: aktivnost na predavanjima nosi 25 poena, praktična nastava 25 poena, a završni pismeni ispit 50 poena.

Literatura za predmet obuhvata Mollison’s Blood Transfusion in Clinical Medicine, 12. izdanje, 2014, zatim Technical Manual, 21. izdanje Američkog udruženja banaka krvi iz 2023. godine, kao i materijal sa predavanja. Ovaj izbor literature pokazuje da je predmet oslonjen na savremene međunarodno relevantne izvore i stručne standarde koji imaju neposrednu primenu u laboratorijskoj i kliničkoj transfuzijskoj praksi.

Imunohematološka testiranja su predmet koji studentima medicine pruža dublje razumevanje jedne od klinički najosetljivijih oblasti transfuzijske medicine. Kroz spoj teorijske nastave i intenzivnog praktičnog rada studenti se upoznaju sa metodama od ključnog značaja za bezbednu transfuziju, prenatalnu zaštitu, identifikaciju antitela, izbor kompatibilnih krvnih komponenti i tumačenje posttransfuzijskih reakcija.